Ebru: Geven dikeninden elde edilmiş kitre veya kıvam artırıcı ürünler ile suyun yoğunlaştırılmış saf suyun üzerine, öd ilave edilerek sulandırılmış toprak veya su bazlı hazırlanmış boyaların, gül dalı ve at kılından yapılmış fırçalarla su yüzeyine atılması ve çeşitlerine göre biz ya da tarak yardımı ile desen verilerek kağıt, ahşap, kumaş ve cam gibi malzemelerin üzerine alınması ile oluşturulan bir bezeme sanatıdır. Ebru sanatı başlangıçta cilt (kitap kenarlıkları süsleme) ve hat sanatına yardımcı bir sanat dalı olarak yer almışsa da günümüzde geçmişteki kullanımından çok tek başına uygulanan bir sanat dalı haline gelmiştir.
Ebru Sanatı Anadolu’ya Türklerin eski vatanından İpek Yolu ile gelmiş, Türkistan’da Buhara’dan yola çıkmış, İran üzerinden Anadolu’ya gelmiştir (Yazan, 1986). Orta Asya’da, İran’da ve Anadolu topraklarında yapılan ebruların kökeni hakkında bugün fazla bilgi bulunmamaktadır. Ancak Selçuklu Osmanlı İmparatorluğu’nda bu tür dekoratif kağıtların yaygın olarak kullanıldığı, siyasi ve idari hayatta önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir (Barutçugil, 2007).
Ebru Sanatının ilk olarak ne zaman uygulanmaya başladığını söylemek mümkün değildir. Bir ebrunun yapım tarihinin kesin olarak söylenebilmesi için ancak yapılan ebru sanatı üzerine tarih atılmış olması gereklidir. Türk ebrusu ile ilgili yazılı belge olarak nitelendirebileceğimiz XVII. yüzyıl başlarına ait 1608 tarihli Tertib-i Risale-i Ebri adlı eser ebru sanatı hakkında içerdiği bilgiler ve sanatın en az 600 yıllık bir geçmişi olduğu konusunda bize kaynak oluşturmaktadır. Bu eserin içinde ebruya ait bilgilerin yanı sıra aher ve kağıt boyamaya ilişkin bilgiler de mevcuttur (Özçimi, 2007).
Ebru yapımında toprak boyalar ve bitkisel boyalar kullanılmaktadır. Günümüzde su bazlı plastik boyalarda ebru yapımında tercih edilen malzemeler arasındadır. Toprak boyalar toprak oksit boyalar olarak da adlandırılmaktadır ve farklı renkteki topraklardan elde edilmektedir. Bitkisel boyalar ise bitkilerin renk veren kök, gövde ya da yapraklarından elde edilir. Klasik ebru yapımında toprak boyaların kullanılması gereklidir ancak günümüzde hazır sentetik boyalarda kullanılmaktadır. Boyalar mermer düz zemin üzerinde desteseng (el taşı) ile usulüne göre (sekiz hareketi ile) ezilir. Klasik ebru yapımında kullanılacak suyun yoğunluğunun sağlanmasında kitre (geven bitkisi özü) kullanılmaktadır. Deniz kadayıfı, çemen unu, ayva çekirdeği, keten tohumu, salep, nişasta, un ve makarna suyu kullanılmaktadır (Sönmez, 2007).
Günümüzde en çok tercih edilen yoğunlaştırıcılar kitre ve deniz kadayıfıdır. Deniz kadayıfı kitreye oranla daha uzun süre bozulmadan kalabildiği ve ucuz olduğu için tercih edilir. Ebru yapımında kullanılan fırçalar at kılı ve gül dalı kullanılarak usulüne göre yapılır. Gül dalı tekneye boya serpilirken esnediği ve küflenmediği için tercih edilmektedir. Taraklı ebruların yapımında kullanılan ebru tarağı; tahta üzerine eşit aralıklarla çivi ya da iğnelerin çakılması ile oluşturulur. Çakılan çivi ya da iğnelerin arası sıkı y ada geniş tutularak tarak ebruları çeşitlendirilir.
Ebru Sanatı yapım süreci; Ebru yapımına ilk önce battal ebru ile başlanır. Çünkü hem çiçekli ebruların hem de diğer ebruların yapımında temel oluşturur. Battal ebru, gel-git, taraklı, bülbül yuvası, hatip ebru, şal, kumlu, akkase ebru türlerinin yanı sıra lale, gelincik, karanfil, sümbül, papatya, menekşe, gül ve stilize edilmiş bahar çiçekleri de çiçekli ebrular sınıfında yer almaktadır. Geçmişte sadece kitap süsleme sanatlarımızdan biri olarak karşımıza çıkan ebru günümüzde farklı alanlara da uygulanmaktadır.
Karaman’da Ebru Sanatı
Karaman’da başta Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesinde ders olarak okutulmakta aynı zamanda ebru sanatı Karaman Halk Eğitim Merkezinde El Sanatları Kurslarında, Gençlik ve Spor Müdürlüğünde, Belediye lokalinde, Kültür ve Turizm Müdürlüğünde, Gençlik merkezlerinde, Yurtlar kurumunda, Özel hastanelerde ve vakıflarda yapılmaktadır. Bu sanat hobi olarak insanların hoş vakit geçirmesi için uygulanan bir el sanatıdır. Ebru sanatı aynı zamanda sabırlı olmayı ve renklerin insan hayatında ki önemini öğretmektedir. Büyüleyici ve gizemli sanat olan ebru, insanları alır götürür iç dünyasına mana alemine taşır kimi zaman. Ebru Sanatı ile uğraşan ebru üstadları “ebrunun büyüsüne kapılarak kendimden geçiyorum, zaman mekan kavramım yok oluyordu” demişlerdir. Karaman ilinde de ebru kursları yaygınlaşarak bu sanata ilgi duyanlara cevap vermektedir. Yapılan kurslar sonrasında da il merkezinde sergiler düzenlenmektedir. Ebru sanatında eskisi kadar malzeme sorunu yaşanmamaktadır. Her istediklerini internet aracılığı ile bularak getirtebilmektedirler.
Ebru sanatında çalışmalar hep daha iyiyi hedeflenmiş olarak yapılmalıdır. Çünkü iyiyi bulmak sonuca ulaşmak ebru sanatının tabiatında vardır. Günümüzde ebru ustaları ilk başta bu sanata hobi olarak başlamış ve daha sonra bu alanda duayen olmuşlardır. Bu alanda usta çırak ilişkisi ön plana çıkar ve eğitim sonunda çırak ustasından icazet alarak bu sanatı icra eder. Ebru kursiyerleri ebru sanatında aslına sadık kalarak, ancak yeni tatlar, yeni arayışlar katarak klasik ebruyu öğrenmektedirler. Bu süreçte sanatın edebi eğitimini de almaktadır kursiyerler. Ebru sanatı incelendiğinde ebru kağıtları boyadığı dokulu ve eskitme örneklerine de rastlanır. Ebru sanatı aynı zamanda iyi bir hediye özelliği taşımakla beraber insanları sosyalleştiren bir sanattır. Çünkü ebru bir benzeri mümkün olmadığı için şahsa münhasır bir hediye olacaktır.
Sonuç olarak; Ebru Sanatı sadece teorik değil uygulaması da olan bir geleneksel sanatlarımızdandır. Bu sanatın basite alınmaması, geleneksel sanatlar ile ilgili eğitim almış kişilerin eğitim kurumlarında yer alması gerekmektedir. Her sertifika sahibi ebru yapıyorum havasında olmamalı bunun okulunu da okumalıdır. Ebru sanatı kolay gibi görünse de aslında oldukça zordur. Yapılan çok sayıda çalışmadan ancak bazıları başarılı olur. Unutulmamalıdır ki ebru; suya resim yapma sanatıdır aynı zamanda. Teknede bulunan kitrenin kıvamından boyada ki öd miktarına kadar çok ince ayarları olan bir sanattır.
Kaynakça
EBRU SANATI ÖRNEKLERİ
Üye Girişi
